Bệnh Khô Vằn Trên Lúa - Nguyên Nhân Và Dấu Hiệu Nhận Biết
Đăng ngày
Khô vằn lúa hiện được xem là một trong những bệnh hại nguy hiểm nhất trên cây lúa, chỉ đứng sau bệnh đạo ôn về mức độ gây thiệt hại năng suất. Vậy bệnh khô vằn trên lúa là gì, vì sao ngày càng khó kiểm soát và đâu là giải pháp hạn chế hiệu quả hơn? Cùng Tổng Kho Z tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
1. Khô Vằn Lúa Là Gì?
Khô vằn lúa là bệnh do nấm Rhizoctonia solani gây ra. Đây là nhóm nấm hoại sinh có khả năng gây chết mô rất mạnh trên cây lúa.
Khác với nhiều loại nấm thông thường, Rhizoctonia solani tiết ra:
enzyme phân hủy mô,
độc tố gây hoại tử,
chất phá hủy cấu trúc tế bào cây.
Sau khi mô cây bị suy yếu, sợi nấm sẽ tiếp tục phát triển và lan rộng trên bẹ lá, thân lúa và các bộ phận khác của cây.
Bệnh thường xuất hiện mạnh từ:
giai đoạn đẻ nhánh,
làm đòng,
đến giai đoạn trổ.
Nếu không kiểm soát sớm, khô vằn có thể làm giảm mạnh năng suất và tăng tỷ lệ lép hạt cuối vụ.
Khô Vằn Lúa Là Gì?
2. Nguyên Nhân Gây Bệnh Khô Vằn Trên Lúa
2.1 Nấm Rhizoctonia solani tồn tại sẵn trong đồng ruộng
Tác nhân gây bệnh chủ yếu là nấm Rhizoctonia solani tồn tại:
trong đất,
trong nước ruộng,
trên tàn dư cây bệnh,
hoặc bám trên bề mặt bẹ lá.
Khi điều kiện môi trường thuận lợi, nấm sẽ phát triển rất nhanh và lan từ cây này sang cây khác.
Do bệnh chủ yếu phát triển ở phần bẹ lá gần mặt nước nên tốc độ lây lan ngoài ruộng thường rất mạnh nếu ruộng giữ ẩm kéo dài.
2.2 Bón thừa đạm là nguyên nhân rất phổ biến
Một trong những nguyên nhân lớn nhất khiến khô vằn bùng phát mạnh là bón quá nhiều phân đạm.
Khi cây lúa hấp thu thừa Nitơ:
lá xanh mướt,
mô cây mềm yếu,
giảm khả năng đề kháng tự nhiên.
Ngoài ra, dư thừa đạm còn làm giảm hàm lượng hợp chất phenolic – đây là hàng rào phòng vệ tự nhiên giúp cây chống lại nấm bệnh.
Đây là lý do nhiều ruộng bón thúc đạm mạnh thường có nguy cơ khô vằn cao hơn bình thường.
2.3 Sạ dày khiến ruộng lúa kém thông thoáng
Những ruộng:
gieo sạ quá dày,
mật độ trên 200kg/ha,
ít lưu thông không khí
thường tạo môi trường rất thuận lợi cho nấm phát triển.
Khi tán lá quá rậm:
độ ẩm trong ruộng tăng cao,
hơi nước khó thoát,
bẹ lá luôn ẩm ướt,
đây là điều kiện lý tưởng để nấm Rhizoctonia solani lây lan rất nhanh.
2.4 Thời tiết nóng ẩm làm bệnh phát triển mạnh
Bệnh khô vằn thường bùng phát mạnh trong điều kiện:
thời tiết nóng ẩm,
mưa nhiều,
ruộng giữ nước kéo dài,
độ ẩm không khí cao.
Nếu thời tiết âm u kéo dài kết hợp ruộng quá xanh tốt thì áp lực bệnh thường tăng rất nhanh ngoài thực tế sản xuất.
3. Triệu Chứng Nhận Biết Bệnh Khô Vằn Lúa
3.1 Vết bệnh thường xuất hiện ở bẹ lá gần mặt nước
Bệnh thường khởi phát từ các bẹ lá gần mực nước trong giai đoạn đẻ nhánh.
Ban đầu, vết bệnh xuất hiện dưới dạng:
đốm xanh xám,
sũng nước,
hơi loang nhẹ trên bẹ lá.
Sau đó vết bệnh lớn dần và lan rộng lên phía trên.
3.2 Hình dạng vết bệnh giống vằn da hổ
Khi bệnh phát triển mạnh, vết bệnh có dạng:
loang lổ,
hình bầu dục,
hoặc vằn như da hổ.
Tâm vết bệnh thường:
màu xám trắng,
màu rơm,
viền nâu đỏ hoặc nâu sẫm.
Đây là dấu hiệu rất đặc trưng giúp bà con dễ nhận biết ngoài đồng ruộng.
3.3 Xuất hiện sợi nấm trắng khi độ ẩm cao
Trong điều kiện độ ẩm không khí cao, bà con có thể quan sát thấy:
sợi nấm màu trắng,
bám trên bề mặt bẹ lá,
lan quanh vùng bệnh.
Đây là dấu hiệu cho thấy nấm đang phát triển mạnh và nguy cơ lây lan rất cao.
Triệu Chứng Nhận Biết Bệnh Khô Vằn Lúa
4. Tác Hại Của Bệnh Khô Vằn Trên Lúa
Khô vằn là bệnh có khả năng gây thiệt hại năng suất rất lớn nếu phát sinh mạnh trong giai đoạn làm đòng đến trổ.
Khi nấm tấn công:
mô bẹ lá bị hoại tử,
bó mạch dẫn bị phá hủy,
quá trình vận chuyển dinh dưỡng bị gián đoạn.
Điều này khiến cây:
sinh trưởng suy yếu,
giảm khả năng nuôi hạt,
tăng mạnh tỷ lệ lép hạt cuối vụ.
Nếu bệnh phát triển nặng ở giai đoạn trổ:
hạt dễ bị lửng,
lép hạt nhiều,
giảm rõ rệt năng suất và chất lượng gạo.
Ngoài ra, do bẹ lá và thân bị suy yếu nên ruộng lúa còn dễ xảy ra hiện tượng:
đổ ngã,
khó thu hoạch,
tăng thất thoát sau thu hoạch.
Trong điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển, bệnh có thể gây thất thu từ 10% đến 50% năng suất cuối vụ.
5. Khô Vằn Lúa Có Kháng Thuốc Không?
Câu trả lời là có. Hiện nay nấm khô vằn đã ghi nhận tình trạng kháng thuốc khá nhanh đối với một số nhóm hoạt chất nếu sử dụng đơn lẻ trong thời gian dài.
Đáng chú ý là nhóm:
Strobilurin (QoI),
Azoxystrobin.
Tại nhiều khu vực ở Đồng bằng sông Cửu Long, hiệu quả kiểm soát của nhóm này đã giảm rõ rệt nếu lạm dụng liên tục qua nhiều vụ.
Trong khi đó, các nhóm:
Triazole (DMI),
Validamycin
vẫn đang ghi nhận hiệu quả kiểm soát khá tốt đối với bệnh khô vằn ngoài thực tế sản xuất.
Nguyên nhân kháng thuốc phổ biến gồm:
sử dụng liên tục cùng một hoạt chất,
phun lặp lại một nhóm FRAC quá nhiều,
dùng liều thấp kéo dài,
áp lực bệnh cao liên tục qua nhiều vụ.
Đây là lý do chuyên gia khuyến cáo không nên phun cùng một nhóm thuốc quá 2 lần liên tiếp trong một vụ lúa.
Khô Vằn Lúa Có Kháng Thuốc Không?
6. Cách Hạn Chế Bệnh Khô Vằn Lúa Hiệu Quả
Muốn quản lý khô vằn hiệu quả lâu dài, bà con cần kết hợp đồng bộ nhiều giải pháp thay vì chỉ xử lý khi bệnh đã bùng phát mạnh.
Trong đó, việc:
bón phân cân đối,
hạn chế bón thừa đạm,
gieo sạ mật độ hợp lý,
giữ ruộng thông thoáng
đóng vai trò rất quan trọng trong việc giảm áp lực nấm bệnh ngoài đồng ruộng.
Ngoài ra, bà con cũng nên:
kiểm tra bẹ lá thường xuyên,
theo dõi sát giai đoạn làm đòng – trổ,
xử lý sớm ngay khi xuất hiện vết bệnh đầu tiên.
Đồng thời, cần chú ý luân phiên nhóm FRAC hợp lý để hạn chế nguy cơ nấm khô vằn kháng thuốc ngoài thực tế sản xuất.
7. FAQ – Câu Hỏi Bà Con Thường Gặp
1. Bệnh khô vằn thường xuất hiện vào giai đoạn nào?
Bệnh thường phát sinh mạnh từ giai đoạn đẻ nhánh đến trổ, đặc biệt khi thời tiết nóng ẩm kéo dài.
2. Vì sao bón nhiều đạm dễ bị khô vằn?
Bón thừa đạm làm cây xanh tốt quá mức, mô mềm yếu và giảm khả năng đề kháng tự nhiên với nấm bệnh.
3. Khô vằn có gây lép hạt không?
Có. Nếu bệnh phát triển nặng ở giai đoạn trổ, quá trình vận chuyển dinh dưỡng sẽ bị ảnh hưởng và làm tăng tỷ lệ lép hạt cuối vụ.
4. Bệnh khô vằn có kháng thuốc không?
Có. Một số quần thể nấm khô vằn hiện đã ghi nhận giảm độ nhạy với nhóm Strobilurin nếu sử dụng đơn lẻ liên tục.
FAQ – Câu Hỏi Bà Con Thường Gặp
Khô vằn lúa là một trong những bệnh hại nguy hiểm nhất trên cây lúa do khả năng lây lan nhanh và gây thất thu năng suất lớn nếu phát sinh mạnh trong giai đoạn làm đòng đến trổ. Trong điều kiện thời tiết nóng ẩm kết hợp canh tác không hợp lý, bệnh có thể bùng phát rất nhanh và làm tăng mạnh tỷ lệ lép hạt cuối vụ.
Bà con có thể tham khảo thêm các sản phẩm khác tại Danh mục sản phẩm của Tổng Kho Z
LIÊN HỆ TƯ VẤN MIỄN PHÍ
CÔNG TY TNHH TỔNG KHO Z
Hotline: 0855.55.99.44
Địa chỉ: Số 68 Nguyễn Huệ, Phường Bến Nghé, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Website: tongkhoz.com.vn
Fanpage: Tổng Kho Z