Đạo Ôn Lúa Là Gì? Dấu Hiệu Nhận Biết Và Cách Phòng Trừ
Đăng ngày
Đạo ôn lúa là một trong những bệnh hại nguy hiểm nhất trên cây lúa và có thể gây thất thu năng suất rất lớn nếu bùng phát mạnh vào giai đoạn trổ. Vậy đạo ôn lúa là gì, vì sao bệnh ngày càng khó kiểm soát và đâu là giải pháp hạn chế hiệu quả hơn? Cùng Tổng Kho Z tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
1. Đạo Ôn Lúa Là Gì?
Đạo ôn lúa là bệnh do nấm Magnaporthe oryzae gây ra. Đây được xem là một trong những loại bệnh hại nghiêm trọng nhất đối với ngành sản xuất lúa gạo hiện nay.
Loại nấm này có khả năng tấn công hầu hết các bộ phận trên mặt đất của cây lúa như lá, đốt thân, cổ bông và cả hạt lúa. Khi gặp điều kiện thời tiết thuận lợi, bệnh có thể lây lan rất nhanh trên diện rộng và gây thiệt hại năng suất nghiêm trọng.
Trong thực tế sản xuất, bệnh đạo ôn còn thường được gọi là:
bệnh cháy lá,
đạo ôn lá,
đạo ôn cổ bông.
Đặc biệt, nếu bệnh xuất hiện mạnh ở giai đoạn cổ bông thì khả năng thất thu cuối vụ sẽ rất lớn do hạt không được nuôi đầy đủ và dễ bị lem lép hàng loạt.
Đạo Ôn Lúa Là Gì?
2. Nguyên Nhân Gây Bệnh Đạo Ôn Lúa
2.1 Nấm Magnaporthe oryzae là tác nhân chính
Bệnh đạo ôn do nấm Magnaporthe oryzae gây ra. Đây là nhóm nấm bào tử có khả năng phát tán rất nhanh thông qua:
gió,
nước,
mưa,
sương đêm.
Khi tiếp xúc với bề mặt lá lúa, nấm sẽ hình thành cấu trúc đặc biệt gọi là áp tháp để tạo áp lực xuyên thủng lớp biểu bì của cây.
Sau khi xâm nhập vào mô lá, nấm tiếp tục phát triển bên trong tế bào và gây hoại tử mô rất nhanh. Đây cũng là nguyên nhân khiến các vết bệnh có thể lan rộng chỉ sau thời gian ngắn nếu gặp điều kiện thuận lợi.
2.2 Điều kiện thời tiết thuận lợi cho bệnh phát triển
Bệnh đạo ôn thường phát triển mạnh trong điều kiện:
độ ẩm không khí cao trên 85%,
thời tiết âm u kéo dài,
nhiệt độ khoảng 24–28°C.
Đây là khoảng nhiệt độ rất thích hợp để bào tử nấm phát triển và lây lan nhanh ngoài đồng ruộng.
Những thời điểm:
mưa nhiều,
có sương mù,
ruộng giữ ẩm kéo dài
thường là điều kiện lý tưởng để bệnh bùng phát mạnh hơn bình thường.
2.3 Bón thừa đạm làm bệnh nặng hơn
Một trong những nguyên nhân phổ biến khiến đạo ôn bùng phát mạnh là bón quá nhiều phân đạm.
Khi cây lúa hấp thu thừa Nitơ:
lá xanh đậm,
mô lá mềm yếu,
cây phát triển non,
khả năng đề kháng tự nhiên giảm.
Điều này tạo điều kiện rất thuận lợi cho nấm đạo ôn xâm nhiễm và phát triển mạnh hơn trên ruộng lúa.
2.4 Sạ quá dày khiến bệnh lây lan nhanh
Những ruộng:
gieo sạ dày,
ít thông thoáng,
giữ ẩm cao trong tán lá
thường có nguy cơ đạo ôn cao hơn bình thường.
Khi mật độ cây quá dày, hơi ẩm khó thoát ra ngoài sẽ tạo môi trường rất thuận lợi cho bào tử nấm phát triển và lây lan liên tục giữa các cây lúa.
3. Triệu Chứng Nhận Biết Bệnh Đạo Ôn Lúa
3.1 Triệu chứng trên lá
Đây là dạng bệnh phổ biến nhất ngoài đồng ruộng.
Vết bệnh điển hình trên lá thường có hình thoi giống mắt én, rộng ở giữa và nhọn ở hai đầu. Phần tâm vết bệnh thường:
màu xám trắng,
viền nâu đỏ,
hoặc nâu sẫm.
Khi bệnh phát triển nặng, nhiều vết bệnh sẽ liên kết lại với nhau làm lá bị cháy khô và giảm mạnh khả năng quang hợp.
Nếu không kiểm soát sớm, cả ruộng lúa có thể xuất hiện hiện tượng cháy lá hàng loạt chỉ sau thời gian ngắn.
3.2 Đạo ôn cổ bông – giai đoạn nguy hiểm nhất
Đạo ôn cổ bông được xem là dạng gây hại nghiêm trọng nhất của bệnh đạo ôn lúa.
Ban đầu, vết bệnh thường xuất hiện dưới dạng chấm nhỏ màu xám xanh tại vị trí cổ bông. Sau đó vùng bệnh chuyển dần sang:
nâu đen,
khô lại,
cổ bông giòn và dễ gãy.
Khi cổ bông bị nấm tấn công, quá trình vận chuyển dinh dưỡng lên hạt sẽ bị gián đoạn. Đây là nguyên nhân khiến:
hạt bị lửng,
lép hạt,
tăng lem lép hạt cuối vụ,
giảm mạnh năng suất thu hoạch.
3.3 Triệu chứng trên đốt thân và hạt
Ngoài lá và cổ bông, nấm đạo ôn còn có thể gây hại trên:
đốt thân,
gié lúa,
vỏ trấu,
hạt lúa.
Các đốt thân bị bệnh thường:
thối đen,
khô teo,
rất dễ đổ ngã.
Trong khi đó, hạt lúa có thể xuất hiện:
đốm nâu,
đốm xám,
biến màu vỏ trấu,
giảm chất lượng thương phẩm sau thu hoạch.
Triệu Chứng Nhận Biết Bệnh Đạo Ôn Lúa
4. Tác Hại Của Bệnh Đạo Ôn Lúa
Đạo ôn là bệnh có khả năng gây thiệt hại năng suất rất lớn nếu phát sinh trong điều kiện thuận lợi.
Khi bệnh tấn công mạnh trên lá:
cây giảm quang hợp,
sinh trưởng chậm,
còi cọc,
suy yếu nhanh.
Nếu bệnh xuất hiện ở giai đoạn cổ bông, thiệt hại sẽ nghiêm trọng hơn rất nhiều vì đây là thời điểm quyết định số lượng hạt chắc trên bông lúa.
Trong nhiều trường hợp, bệnh có thể:
gây lem lép hạt hàng loạt,
làm cổ bông khô gãy,
thất thu năng suất vượt quá 30%.
Ngoài năng suất, đạo ôn còn ảnh hưởng mạnh tới:
chất lượng gạo,
trọng lượng hạt,
giá trị thương phẩm sau thu hoạch.
5. Đạo Ôn Lúa Có Kháng Thuốc Không?
Câu trả lời là có. Hiện nay nấm đạo ôn đã ghi nhận tình trạng giảm độ nhạy và kháng thuốc tại nhiều vùng trồng lúa ở Việt Nam, đặc biệt tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Một số nhóm hoạt chất đã xuất hiện hiện tượng:
giảm hiệu lực,
thời gian bảo vệ ngắn hơn,
kháng cục bộ ngoài đồng ruộng.
Đáng chú ý là nhóm:
Strobilurin,
Azoxystrobin,
Chlorothalonil ở một số quần thể nấm đạo ôn.
Nguyên nhân phổ biến nhất là sử dụng liên tục cùng một hoạt chất trong thời gian dài mà không luân phiên cơ chế tác động hợp lý.
Ngoài ra, việc:
phun lặp lại một nhóm FRAC quá lâu,
dùng liều thấp kéo dài,
xử lý không đúng thời điểm
cũng làm áp lực kháng thuốc tăng nhanh hơn ngoài thực tế sản xuất.
Đây là lý do việc luân phiên thuốc theo khuyến cáo FRAC ngày càng quan trọng trong canh tác lúa hiện đại.
Đạo Ôn Lúa Có Kháng Thuốc Không?
6. Cách Hạn Chế Bệnh Đạo Ôn Lúa Hiệu Quả
Muốn quản lý đạo ôn hiệu quả lâu dài, bà con cần kết hợp đồng bộ nhiều giải pháp thay vì chỉ xử lý khi bệnh đã bùng phát mạnh.
Trong đó, việc:
gieo sạ mật độ hợp lý,
hạn chế bón thừa đạm,
giữ ruộng thông thoáng
đóng vai trò rất quan trọng trong việc giảm áp lực nấm bệnh ngoài đồng ruộng.
Ngoài ra, bà con cũng nên:
theo dõi sát giai đoạn lúa non,
kiểm tra thường xuyên thời điểm lúa trổ,
phát hiện sớm các vết bệnh đầu tiên để xử lý kịp thời.
Bên cạnh đó, việc luân phiên nhóm thuốc theo FRAC và không lạm dụng một hoạt chất liên tục cũng là giải pháp quan trọng giúp duy trì hiệu quả phòng trừ lâu dài.
7. FAQ – Câu Hỏi Bà Con Thường Gặp
1. Đạo ôn lúa thường xuất hiện vào thời điểm nào?
Bệnh thường phát triển mạnh trong điều kiện thời tiết mát ẩm, đặc biệt ở giai đoạn lúa non và giai đoạn lúa trổ bông.
2. Vì sao bón nhiều đạm dễ bị đạo ôn?
Bón thừa đạm làm cây xanh mướt, mô lá mềm yếu và giảm khả năng đề kháng tự nhiên với nấm bệnh.
3. Đạo ôn cổ bông nguy hiểm như thế nào?
Đây là giai đoạn gây hại nặng nhất vì bệnh làm gián đoạn vận chuyển dinh dưỡng lên hạt, dẫn tới lem lép hạt và giảm mạnh năng suất.
4. Bệnh đạo ôn có kháng thuốc không?
Có. Hiện nay nhiều quần thể nấm đạo ôn đã ghi nhận giảm độ nhạy với một số nhóm hoạt chất ngoài thực tế sản xuất.
Đạo ôn lúa là một trong những bệnh hại nguy hiểm nhất trên cây lúa do khả năng lây lan rất nhanh và gây thiệt hại năng suất nghiêm trọng nếu xuất hiện ở giai đoạn cổ bông. Trong điều kiện thời tiết thuận lợi kết hợp canh tác không hợp lý, bệnh có thể bùng phát mạnh chỉ trong thời gian ngắn và làm tăng đáng kể tỷ lệ lem lép hạt cuối vụ.
Bà con có thể tham khảo thêm các sản phẩm khác tại Danh mục sản phẩm của Tổng Kho Z
LIÊN HỆ TƯ VẤN MIỄN PHÍ
CÔNG TY TNHH TỔNG KHO Z
Hotline: 0855.55.99.44
Địa chỉ: Số 68 Nguyễn Huệ, Phường Bến Nghé, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Website: tongkhoz.com.vn
Fanpage: Tổng Kho Z