Lem Lép Hạt Là Gì? Nguyên Nhân và Tác Hại?
Đăng ngày
Lem lép hạt là một trong những vấn đề khiến nhiều nhà vườn và bà con trồng lúa lo ngại nhất ở giai đoạn cuối vụ. Tình trạng hạt lúa bị lép, lửng hoặc biến màu không chỉ làm giảm năng suất mà còn ảnh hưởng mạnh đến chất lượng gạo và giá trị thương phẩm khi thu hoạch. Đặc biệt, hiện tượng này thường bùng phát mạnh vào giai đoạn lúa trổ đến chín sữa nếu gặp điều kiện thời tiết bất lợi hoặc áp lực sâu bệnh cao. Cùng Tổng Kho Z tìm hiểu chi tiết nguyên nhân gây lem lép hạt và cách quản lý hiệu quả trong bài viết dưới đây.
1. Lem Lép Hạt Là Gì?
Lem lép hạt là hiện tượng hạt lúa bị lửng hoặc lép hoàn toàn, bên trong không hình thành đầy đủ tinh bột hoặc chỉ tích lũy được một phần dinh dưỡng.
Thông thường, hạt bị lem lép sẽ:
nhẹ cân,
không chắc hạt,
vỏ trấu biến màu,
xuất hiện đốm nâu hoặc đen trên vỏ hạt.
Trong nhiều trường hợp, hiện tượng lem lép còn đi kèm:
cổ bông bị khô,
gié lúa bị thâm,
bông lúa trổ không đều,
hạt không no hoàn toàn.
Đây không phải là một bệnh đơn lẻ mà là hệ quả của nhiều tác nhân cùng tác động vào giai đoạn cực kỳ quan trọng của cây lúa.
Lem Lép Hạt Là Gì?
2. Nguyên Nhân Gây Lem Lép Hạt Trên Lúa
2.1 Nhóm nấm bệnh gây lem lép hạt
Nấm bệnh là nguyên nhân phổ biến nhất gây hiện tượng lem lép hạt ngoài đồng ruộng.
Một số loại nấm thường gặp gồm:
đạo ôn cổ bông (Magnaporthe oryzae),
khô vằn (Rhizoctonia solani),
thối bẹ (Sarocladium oryzae),
lúa von (Fusarium moniliforme),
nấm Bipolaris.
Khi tấn công vào cổ bông hoặc gié lúa, các loại nấm này làm gián đoạn quá trình vận chuyển dinh dưỡng lên hạt. Kết quả là hạt không được nuôi đầy đủ và dễ bị lép hoặc lửng.
Đặc biệt, bệnh đạo ôn cổ bông có thể gây thất thoát năng suất rất lớn nếu xuất hiện đúng thời điểm lúa đang trổ.
2.2 Nhóm vi khuẩn gây hại
Một số loài vi khuẩn như Xanthomonas có thể gây:
bạc lá,
bạc hạt,
thâm vỏ trấu.
Khi áp lực vi khuẩn cao, hạt lúa thường:
biến màu,
giảm phẩm chất,
tăng tỷ lệ hạt lép sau thu hoạch.
2.3 Côn trùng và sâu hại
Nhiều loại côn trùng cũng là tác nhân quan trọng gây lem lép hạt trên lúa.
Trong đó phổ biến gồm:
bọ xít hôi,
bù lạch (bọ trĩ),
sâu đục thân,
tuyến trùng.
Bọ xít hôi thường chích hút hạt ở giai đoạn ngậm sữa làm:
hạt lép,
xuất hiện vết đốm đen,
giảm chất lượng gạo,
có mùi hôi khó chịu.
Trong khi đó, bọ trĩ gây hại mạnh vào giai đoạn trổ có thể khiến bông lúa xuất hiện nhiều hạt lửng hoặc lép.
2.4 Virus gây hại trên lúa
Một số bệnh virus như:
vàng lụi,
lùn xoắn lá,
Tungro,
lúa cỏ
cũng làm cây lúa sinh trưởng yếu, bông nhỏ và tỷ lệ hạt lép tăng mạnh.
Đây là nhóm bệnh rất nguy hiểm vì thường lây lan qua côn trùng môi giới và khó kiểm soát triệt để ngoài đồng ruộng.
2.5 Dinh dưỡng và điều kiện môi trường
Ngoài sâu bệnh, hiện tượng lem lép hạt còn liên quan mạnh tới điều kiện dinh dưỡng và môi trường canh tác.
Một số nguyên nhân thường gặp gồm:
thiếu lân (P),
bón thừa đạm,
ngộ độc hữu cơ,
ngộ độc Mangan (Mn).
Khi cây mất cân đối dinh dưỡng, quá trình vận chuyển và tích lũy tinh bột vào hạt sẽ bị ảnh hưởng rõ rệt.
Ngoài ra, nếu nhiệt độ xuống thấp dưới 20°C vào giai đoạn trổ hoa thì tỷ lệ bất thụ và lép hạt cũng tăng mạnh.
3. Tác Hại Của Lem Lép Hạt
Lem lép hạt có thể gây thiệt hại rất lớn về năng suất nếu không được quản lý kịp thời.
Khi bệnh xuất hiện nặng:
số hạt chắc trên bông giảm mạnh,
trọng lượng hạt thấp,
năng suất sụt giảm đáng kể.
Trong trường hợp kết hợp với bệnh đạo ôn cổ bông, tỷ lệ thất thoát năng suất có thể vượt quá 30%.
Ngoài năng suất, lem lép hạt còn làm giảm mạnh chất lượng thương phẩm của lúa sau thu hoạch.
Hạt bị lem thường:
nhẹ cân,
màu sắc xấu,
dễ bị thương lái ép giá,
khó đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.
Đặc biệt, hạt bị bọ xít hôi gây hại còn có thể xuất hiện mùi khó chịu khi xay xát.
Tác Hại Của Lem Lép Hạt
4. Giai Đoạn Lem Lép Hạt Phát Sinh Mạnh Nhất
Hiện tượng lem lép hạt đặc biệt nguy hiểm ở giai đoạn:
lúa trổ,
ngậm sữa,
chín sữa.
Đây là thời điểm quyết định số lượng hạt chắc trên bông. Nếu cây bị nấm bệnh, côn trùng hoặc thời tiết bất lợi tấn công trong giai đoạn này thì tỷ lệ lép hạt sẽ tăng rất nhanh.
Vì vậy nhiều nhà nông thường gọi đây là “giai đoạn vàng” quyết định năng suất cuối vụ.
5. Điều Kiện Thuận Lợi Làm Lem Lép Hạt Bùng Phát
Nấm bệnh gây lem lép hạt thường phát triển mạnh trong điều kiện:
độ ẩm cao trên 85%,
mưa kéo dài,
nhiệt độ khoảng 24–28°C.
Ngoài ra, những ruộng:
sạ quá dày,
bón thừa đạm,
ruộng rậm rạp,
thoát nước kém
cũng có nguy cơ phát sinh lem lép hạt cao hơn bình thường.
Việc sử dụng giống nhiễm bệnh hoặc gieo sạ không hợp lý cũng làm áp lực sâu bệnh tăng mạnh vào giai đoạn trổ.
Điều Kiện Thuận Lợi Làm Lem Lép Hạt Bùng Phát
6. Cách Hạn Chế Lem Lép Hạt Trên Lúa
Muốn hạn chế lem lép hạt hiệu quả, bà con cần kết hợp quản lý đồng bộ nhiều yếu tố thay vì chỉ xử lý khi bệnh đã xuất hiện nặng.
Một số giải pháp quan trọng gồm:
gieo sạ mật độ hợp lý,
bón phân cân đối,
hạn chế bón thừa đạm,
quản lý sâu bệnh sớm,
giữ ruộng thông thoáng,
theo dõi sát giai đoạn trổ.
Ngoài ra, cần chú ý phòng trừ tốt:
đạo ôn cổ bông,
bọ xít hôi,
bọ trĩ,
sâu đục thân
trong giai đoạn lúa trổ đến chín sữa để hạn chế tỷ lệ hạt lép cuối vụ.
7. FAQ – Câu Hỏi Bà Con Thường Gặp
1. Lem lép hạt có phải chỉ do nấm gây ra không?
Không. Hiện tượng này có thể do nhiều tác nhân kết hợp như nấm bệnh, vi khuẩn, côn trùng, virus và điều kiện môi trường bất lợi.
2. Vì sao lúa trổ đẹp nhưng vẫn bị lép hạt?
Nguyên nhân có thể do:
bệnh đạo ôn cổ bông,
bọ xít hôi,
thiếu dinh dưỡng,
thời tiết lạnh lúc trổ,
cây bị bất thụ.
3. Giai đoạn nào lúa dễ bị lem lép hạt nhất?
Giai đoạn từ trổ đến chín sữa là thời điểm nhạy cảm nhất đối với hiện tượng lem lép hạt.
4. Bón thừa đạm có làm tăng lem lép hạt không?
Có. Bón quá nhiều đạm làm cây xanh tốt quá mức, mô mềm yếu và dễ bị nấm bệnh tấn công hơn.
FAQ – Câu Hỏi Bà Con Thường Gặp
Lem lép hạt là hiện tượng rất phức tạp trên cây lúa do nhiều nhóm tác nhân cùng gây ra trong giai đoạn quyết định năng suất cuối vụ. Nếu không quản lý tốt từ sớm, tình trạng này có thể làm giảm mạnh số hạt chắc trên bông, ảnh hưởng lớn tới năng suất cũng như chất lượng gạo sau thu hoạch.
Bà con có thể tham khảo thêm các sản phẩm khác tại Danh mục sản phẩm của Tổng Kho Z
LIÊN HỆ TƯ VẤN MIỄN PHÍ
CÔNG TY TNHH TỔNG KHO Z
Hotline: 0855.55.99.44
Địa chỉ: Số 68 Nguyễn Huệ, Phường Bến Nghé, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Website: tongkhoz.com.vn
Fanpage: Tổng Kho Z