Đạo Ôn Cổ Bông: Giai Đoạn Nguy Hiểm Nhất Của Bệnh Đạo Ôn Lúa
Đăng ngày
Đạo ôn cổ bông là giai đoạn nguy hiểm nhất của bệnh đạo ôn lúa và có thể gây thất thu năng suất rất lớn chỉ trong thời gian ngắn. Nhiều ruộng lúa đang trổ đẹp nhưng sau vài ngày lại xuất hiện tình trạng cổ bông khô đen, gãy cổ bông và lem lép hạt hàng loạt. Vậy đạo ôn cổ bông là gì, vì sao bệnh dễ gây mất trắng và đâu là giải pháp hạn chế hiệu quả hơn? Cùng Tổng Kho Z tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
1. Đạo Ôn Cổ Bông Là Gì?
Đạo ôn cổ bông là một dạng gây hại đặc biệt nguy hiểm của bệnh đạo ôn lúa do nấm Magnaporthe oryzae gây ra.
Khác với đạo ôn lá chỉ ảnh hưởng chủ yếu tới khả năng quang hợp, đạo ôn cổ bông tấn công trực tiếp vào vị trí:
cổ bông,
cổ gié,
vùng vận chuyển dinh dưỡng nuôi hạt.
Đây là giai đoạn cực kỳ nhạy cảm vì cây lúa đang bước vào thời điểm quyết định số lượng hạt chắc trên bông.
Khi nấm xâm nhập vào cổ bông:
dinh dưỡng bị cắt đứt,
hạt không được nuôi đầy đủ,
tỷ lệ lem lép hạt tăng mạnh,
năng suất giảm nghiêm trọng.
Trong thực tế sản xuất, nhiều bà con còn gọi đây là:
bệnh gãy cổ bông,
thối cổ gié,
đạo ôn cổ gié.
Đạo Ôn Cổ Bông Là Gì?
2. Nguyên Nhân Gây Bệnh Đạo Ôn Cổ Bông
2.1 Tác nhân gây bệnh là nấm Magnaporthe oryzae
Bệnh do nấm Magnaporthe oryzae gây ra. Đây là loại nấm bào tử có khả năng lây lan cực nhanh thông qua:
gió,
nước,
mưa,
sương đêm.
Khi bào tử tiếp xúc với bề mặt cây lúa, nấm sẽ hình thành cấu trúc đặc biệt gọi là áp tháp để tạo áp lực xuyên thủng lớp biểu bì của cây.
Sau khi xâm nhập vào mô cây, nấm tiếp tục phát triển bên trong tế bào và gây hoại tử rất nhanh tại vùng cổ bông.
2.2 Thời tiết thuận lợi khiến bệnh bùng phát mạnh
Đạo ôn cổ bông thường phát triển mạnh khi:
độ ẩm không khí trên 85%,
có mưa kéo dài,
trời âm u nhiều ngày,
nhiệt độ dao động khoảng 24–28°C.
Đây là điều kiện lý tưởng để bào tử nấm:
nảy mầm,
xâm nhiễm,
phát tán nhanh trên diện rộng.
Đặc biệt, nếu thời tiết có sương đêm kéo dài trong giai đoạn lúa trổ thì nguy cơ bệnh bùng phát sẽ rất cao.
2.3 Bón thừa đạm làm bệnh nặng hơn
Một trong những nguyên nhân phổ biến khiến đạo ôn cổ bông bùng phát mạnh là bón quá nhiều phân đạm.
Khi cây lúa hấp thu thừa Nitơ:
lá xanh mướt,
mô cây mềm yếu,
khả năng đề kháng tự nhiên giảm.
Điều này tạo điều kiện rất thuận lợi để nấm xâm nhiễm nhanh hơn vào cổ bông và cổ gié.
2.4 Sạ dày khiến ruộng lúa kém thông thoáng
Những ruộng:
gieo sạ quá dày,
giữ ẩm cao trong tán lá,
ít lưu thông không khí
thường có nguy cơ đạo ôn cao hơn bình thường.
Khi ruộng quá rậm rạp, hơi nước khó thoát ra ngoài sẽ làm môi trường trong ruộng luôn ẩm, tạo điều kiện lý tưởng cho nấm phát triển liên tục.
3. Triệu Chứng Nhận Biết Đạo Ôn Cổ Bông
3.1 Vết bệnh trên cổ bông
Dấu hiệu điển hình nhất là xuất hiện các chấm nhỏ màu xám xanh tại vị trí cổ bông hoặc cổ gié.
Sau thời gian ngắn, vùng bệnh sẽ:
chuyển sang màu nâu sẫm,
khô đen,
teo lại.
Khi bệnh nặng, toàn bộ cổ bông có thể bị khô hoàn toàn.
3.2 Gãy cổ bông và lép hạt hàng loạt
Do mô cây bị hoại tử nên cổ bông trở nên:
giòn,
yếu,
rất dễ gãy khi gặp gió hoặc mưa.
Đây là lý do nhiều bà con thường gọi là bệnh gãy cổ bông.
Khi dinh dưỡng không thể vận chuyển lên hạt:
hạt bị lép hoàn toàn,
hoặc chỉ lửng hạt,
không no chắc,
tăng mạnh tỷ lệ lem lép hạt cuối vụ.
Nhiều trường hợp cả bông lúa chuyển trắng bạc do toàn bộ hạt đều bị lép.
3.3 Triệu chứng trên hạt lúa
Ngoài cổ bông, nấm còn có thể làm:
vỏ trấu biến màu,
xuất hiện đốm nâu hoặc xám,
giảm chất lượng hạt gạo.
Hạt lúa sau thu hoạch thường:
nhẹ cân,
tỷ lệ gạo nguyên thấp,
giảm giá trị thương phẩm rõ rệt.
Triệu Chứng Nhận Biết Đạo Ôn Cổ Bông
4. Tác Hại Của Đạo Ôn Cổ Bông
Đạo ôn cổ bông được xem là giai đoạn gây hại nghiêm trọng nhất của bệnh đạo ôn lúa.
Nếu bệnh xuất hiện đúng lúc lúa vừa trổ:
năng suất có thể giảm rất mạnh,
tỷ lệ lép hạt tăng nhanh,
nhiều ruộng có nguy cơ mất trắng.
Trong điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển, bệnh có thể gây thất thu vượt quá 30% năng suất cuối vụ.
Ngoài năng suất, bệnh còn ảnh hưởng lớn tới:
trọng lượng hạt,
chất lượng gạo,
tỷ lệ thu hồi gạo khi xay xát,
giá trị thương phẩm sau thu hoạch.
Đây là lý do nhiều nhà nông xem đạo ôn cổ bông là “giai đoạn quyết định thắng thua” của cả vụ lúa.
5. Đạo Ôn Cổ Bông Có Kháng Thuốc Không?
Câu trả lời là có. Hiện nay nấm đạo ôn đã ghi nhận tình trạng giảm độ nhạy và kháng thuốc tại nhiều vùng trồng lúa ở Việt Nam, đặc biệt tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Một số nhóm hoạt chất đã xuất hiện hiện tượng:
giảm hiệu lực,
thời gian bảo vệ ngắn hơn,
kháng cục bộ ngoài đồng ruộng.
Đáng chú ý là nhóm:
Strobilurin (QoI),
Azoxystrobin,
Chlorothalonil ở một số quần thể nấm đạo ôn.
Nguyên nhân phổ biến nhất là:
sử dụng liên tục cùng một hoạt chất,
phun lặp lại một nhóm FRAC quá lâu,
dùng liều thấp kéo dài,
áp lực bệnh cao liên tục qua nhiều vụ.
Đây là lý do việc luân phiên thuốc theo khuyến cáo FRAC ngày càng quan trọng trong sản xuất lúa hiện đại.
Đạo Ôn Cổ Bông Có Kháng Thuốc Không?
6. Cách Hạn Chế Đạo Ôn Cổ Bông Hiệu Quả
Muốn quản lý đạo ôn cổ bông hiệu quả lâu dài, bà con cần kết hợp đồng bộ nhiều giải pháp thay vì chỉ xử lý khi bệnh đã xuất hiện nặng.
Trong đó, việc:
gieo sạ mật độ hợp lý,
hạn chế bón thừa đạm,
giữ ruộng thông thoáng
đóng vai trò rất quan trọng trong việc giảm áp lực nấm bệnh ngoài đồng ruộng.
Ngoài ra, bà con cũng nên:
theo dõi sát giai đoạn lúa trổ,
kiểm tra thường xuyên khi thời tiết âm u kéo dài,
phát hiện sớm các dấu hiệu đầu tiên tại cổ bông.
Bên cạnh đó, việc luân phiên nhóm thuốc theo FRAC và không lạm dụng một hoạt chất liên tục cũng là giải pháp quan trọng giúp duy trì hiệu quả phòng trừ lâu dài.
7. FAQ – Câu Hỏi Bà Con Thường Gặp
1. Đạo ôn cổ bông xuất hiện vào giai đoạn nào?
Bệnh thường phát sinh mạnh ở giai đoạn lúa trổ đến ngậm sữa, đặc biệt khi thời tiết ẩm độ cao kéo dài.
2. Vì sao đạo ôn cổ bông dễ gây lép hạt?
Do nấm làm gián đoạn quá trình vận chuyển dinh dưỡng từ thân lên hạt nên hạt không được nuôi đầy đủ và dễ bị lép hoặc lửng.
3. Vì sao bón nhiều đạm dễ bị đạo ôn cổ bông?
Bón thừa đạm làm cây xanh mướt, mô mềm yếu và giảm khả năng đề kháng tự nhiên với nấm bệnh.
4. Đạo ôn cổ bông có kháng thuốc không?
Có. Hiện nay nhiều quần thể nấm đạo ôn đã ghi nhận giảm độ nhạy với một số nhóm hoạt chất ngoài thực tế sản xuất.
Đạo ôn cổ bông là giai đoạn nguy hiểm nhất của bệnh đạo ôn lúa do khả năng gây lem lép hạt và thất thu năng suất rất lớn chỉ trong thời gian ngắn. Nếu gặp điều kiện thời tiết thuận lợi kết hợp canh tác không hợp lý, bệnh có thể bùng phát cực nhanh và gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới chất lượng cũng như năng suất cuối vụ.
Bà con có thể tham khảo thêm các sản phẩm khác tại Danh mục sản phẩm của Tổng Kho Z
LIÊN HỆ TƯ VẤN MIỄN PHÍ
CÔNG TY TNHH TỔNG KHO Z
Hotline: 0855.55.99.44
Địa chỉ: Số 68 Nguyễn Huệ, Phường Bến Nghé, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Website: tongkhoz.com.vn
Fanpage: Tổng Kho Z